O'ZBEKISTON ELEKTRON OMMAVIY
AXBOROT VOSITALARI MILLIY
ASSOTSIATSIYASI
Журнал
Почтага кириш
 

"O‘zbekiston madaniy merosi – xalqlar va mamlakatlar o‘rtasida muloqotga yo‘q” II xalqaro kongressi anonsi
"O‘zbekiston madaniy merosi – xalqlar va mamlakatlar o‘rtasida muloqotga yo‘q” II xalqaro kongressi anonsi
“Buxoro ipak va tillasi: Buxoro amirlari elchilari sovg‘alari RFA Antropolgiya va etnografiya muzeyi to‘plamlarida”
“Buxoro ipak va tillasi: Buxoro amirlari elchilari sovg‘alari RFA Antropolgiya va etnografiya muzeyi to‘plamlarida”
O'zbekiston-online ITOGI  (UZB) 08.02.2017
O'zbekiston-online ITOGI (UZB) 08.02.2017
MUHOKAMA UCHUN HUJJATLAR
Madaniyat
Edvard Rtveladze “O`zbekistonning madaniy merosi dunyo to`plamlarida” loyihasi haqida

“O`zbekiston madaniy merosi - xalqlar va mamlakatlar o`rtasidagi muloqotga yo`l” Kongressi arafasida “Uzbekistan Today” muxbiri "O`zbekistonning madaniy merosi dunyo to`plamlarida" loyihasi ilmiy rahbari Edvard Rtveladze bilan suhbatlashdi.

– Edvard Vasilevich, siz ushbu loyihaning boshida turgansiz, u qanday paydo bo`lgan?

– Loyihaning tug`ilishi haqida gapirganda, barchasini qanday boshlanganini eslayman. 2015 yilning bahorini “O`zbekistonning madaniy merosi dunyo to`plamlarida” loyihasining tug`ilgan kuni deb hisoblash mumkin. Uning ahamiyatini manbada turgan barcha odamlar tushunishardi. Loyiha muallifi va boshlig`i Firdavs Abduxoliqovning g`oyasi noyob va ayni paytda murakkab edi. Darhaqiqat, uni amalga oshirish yo`lida ko`plab qiyinchiliklar bo`lgan. Ammo ilmiy kashfiyotlar, g`alabalar va yutuqlar yanada ko`proq bo`ldi. Birmuncha vaqt o`tgach, loyihaning ijodiy guruhi tashkil etildi, batafsil rejalar shakllantirildi, muzeylar va kutubxonalar, o`zbek merosining muayyan qismlari saqlanayotgan qamrab olinishi geografiyasi tuzildi.

Rossiya tasodifiy emas, balki dastlabki nuqta bo`ldi. Birinchidan, bu mamlakatda o`zbek san`atining ko`p sonli to`plamlari jamlangan. Ikkinchidan, Moskvadagi va Sankt-Peterburgdagi muzeylar va kutubxonalarda faoliyat yuritayotgan ko`plab mutaxassislar Toshkent ilmiy maktab o`quvchilaridir. Bunga birinchi navbatda o`zbek fundamental maktabining "o`g`lonlaridan" biri bo`lmish Sharq muzeyi direktori o`rinbosari, san`atshunoslik doktori Tigran Mkrtichev xayrixohlik bildirdi. Keyin birinchi albom yaratildi. Uning ortidan keng ko`lamli va serdiqqat ish davom ettirildi.

 Loyihaning muvaffaqiyati va hayratlanarli tarzda tez realizasiya qilinishing siri nimada?

– Xorijiy olimlarning ko`pchiligini hayratga solgan loyihaning rivojlanish siri – O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev akademik fanni qo`llab-quvvatlash, ilmiy salohiyatni yanada mustahkamlash va mamlakatni rivojlantirishda ilm-fanning rolini kuchaytirish masalalariga shaxsan e`tibor qaratganidadir. Davlat rahbari ilm-fan vakillari bilan uchrashuvlarda bir necha marta ta`kidlaganidek, vaqt jamiyat hayotining barcha sohalari va ilm-fan kabi rivojlanishning yangi bosqichiga ko`tarilishni talab qiladi, chunki aks holda jamiyat oldida turgan dolzarb muammolarni hal qilish qiyin.

Bugungi kunda dunyodagi etakchi institutlar, universitetlar, ilmiy markazlar va fan akademiyalari bilan ilmiy hamkorlikni yanada rivojlantirish zaruriyati paydo bo`lmoqda. Fan va olimlarni har tomonlama qo`llab-quvvatlash davlatning ustuvor yo`nalishlaridan biridir. Ushbu g`oya ko`pgina qarorlar va hukumat hujjatlarida aks ettirilgan. Bizning loyihamizga kelsak, O`zbekistonning madaniy merosini saqlab qolish, tadqiq qilish va ommalashtirish masalalari davlat rahbari e`tiborida. Aynan mana shu e`tibor va munosib sharoitlarni yaratish – loyihani muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun asosiy kafolatlardir.

– Ushbu loyihada qanday prinsiplar, ilmiy uslublar mavjud?

– Ta`kidlash joizki, loyiha g`oyasini amalga oshirish ikki yo`nalishda – ilmiy va ilmiy-ommabop yo`nalishida olib borildi. Bu mualliflar fikri bo`yicha nashr etilgan kitoblar nafaqat ilmiy yo`nalishni aks ettirish, balki mamlakatimiz va xorijda O`zbekistonning madaniy merosini ommalashtirishga bog`liq. Ilmiy uslub va prinsiplarga kelsak, loyiha mahalliy va xorijiy ilmlar tomonidan ishlab chiqilgan tajribaga asoslanadi. Taniqli fizik Maykl Faradeyning ajoyib ta`rifi fanni tushunishning asosiy poydevoriga aylandi: "Ushbu fanning asosiy vazifasi – materialni yig`ish, uni qayta ishlash, tahlil qilish va umumlashtirishdir". Loyiha, xususan, professor M.Masson va uning rafiqasi taniqli olima Galina Anatolevna Pugachenkova boshchiligidagi milliy maktab tomonidan O`zbekistonning madaniy merosini o`rganish bilan bog`liq bo`lgan tamoyillarga asoslanadi.

Nashr etilgan kitoblarda aslida juda ko`p olimlar uchun noma`lum bo`lgan ko`p miqdorda material to`plangan. Ehtimol, ayrim mutaxassislar uchun ushbu materiallarning ba`zilari bir-biriga juda yaqindir, ammo keng ma`nodagi kataloglash va tadqiqotlar ilgari o`tkazilmagan. Loyiha ma`lumotlar nashr etilishiga tizimli yondashuvni qo`llaydi. Har xil adabiyotlar va albomlar bilan tanishayotganda, loyihaning ilmiy xodimlari, masalan, nemis va fransuz rassomchiligidagi materiallarni tartibga solish, dunyoning turli muzeylarida va to`plamlarida to`planib, uni birgina albomda taqdim etilganiga duch kelingani yo`q. Van Gog, Rembrandt, italyan rassomlarining asarlariga bag`ishlangan alohida kitoblar mavjud, ammo ularning ijodiy merosi tizimli ravishda taqdim etilmadi. Bu, ehtimol, loyihaning eng muhim ilmiy ahamiyati – xorijiy va mahalliy do`konlarda yuzlab predmetlarga ega bo`lgan O`zbekistonning madaniy merosini o`rganishga muntazam yondashishdir. Miqdori aniq bo`lgan ma`lumotlarni ishonchli va aniq tasdiqlangan material – paydo bo`lgan joyi, tavsif, sanasini ko`rsatgan holda ta`kidlash kerak. Uning tayyorlanishida qat`iy ilmiy tahlil tamoyillari qo`llanildi.

– Maqolalar nafaqat yurtimiz mualliflari, balki chet elliklar tomonidan ham yozilganmi?

– Ha. Har bir jildda u yoki bu madaniyat sohasiga bag`ishlangan tahliliy maqolalar chop etilgan. Ular ko`plab mualliflar – rus, evropa, g`arb mutaxassislari, muzey va kutubxona xodimlari, o`zbek olimlari tomonidan yozilgan. Dunyo ilm-fani yutuqlariga va mahalliy mutaxassislarning tajribasiga asoslangan bunday simbioz ijobiy natija berdi.

Birgalikda ishlash nafaqat kitoblarni nashr qilish, balki turli mamlakatlarda muzey ishini rivojlantirishga imkon beradi. Hozirgi kunga qadar, o`zbek merosining ko`pgina asarlari "behuda" deb atalib, saqlanmasdi, faqat jamg`armalarda o`rin egallardi. Loyiha noyob predmetlarni soyadan chiqarish, tarixda o`zlarining munosib joylarini o`rganish va aniqlash imkonini berdi.

Nemis kolleksiyalaridagi taqdim etilgan albomlardan biri Berlin, Drezden, Shtutgart, Leypsig kabi bir necha muzeylarda ham namoyish etildi. O`zbekistondan keltirilgan predmetlar kolleksiyalari hatto Lyubek shahridagi muzeyda ham saqlanadi. Bu shaharning bunday to`plamga ega ekanligi juda kam odam bilardi.

– O`zbekiston hududi qadim zamonlardan beri "internasional" deb nom olgan. Kitoblar ushbu mintaqada yashovchi turli xalqlarning madaniyatini qanday aks ettiradi?

– Bu loyihaning yana bir muhim tamoyilidir: mualliflar va ijodiy guruh etnik o`ziga xoslik tamoyiliga va nashr etilgan meros faqatgina munosib xalqlarning mulki ekanligiga qat`iy rioya qildilar. U zamonaviy O`zbekiston hududida qadim zamonlardan beri yashaydigan barcha xalqlarning mulki. Vaqt o`tib, u o`zbek xalqining zamonaviy madaniy merosida to`plandi. Masalan, Surxondaryo va Qashqadaryoda eng yirik o`zbek qabila guruhlaridan biri o`zbek-qo`ng`irotlar yashaydi. Ular hali ham namat tayyorlash an`anasini davom ettirmoqdalar. Ushbu namat gilamlar qadimgi Yunonistonda ishlab chiqarilgan va yunon dunyosiga o`tib, o`zbek xalqining madaniyatining ajralmas qismiga aylangan ellinik naqshlar bilan bezatilgan. O`zbekistonning zamonaviy madaniy merosida bunday simbiozlarga ko`plab misollari bor!

– Ushbu loyihaning asosiy maqsadini nimada ko`rasiz?

– Shubhasiz, O`zbekistonning madaniy merosini o`rganayotgan ko`plab mahalliy va xorijiy olimlar kitoblarimizdan foydalanadilar, chunki ular eng muhim manbadir va ular bundan keyingi tadqiqotlar uchun asosdir. Ushbu kitoblar aslida mamlakatimizning buyuk merosining namoyon bo`lishining barcha xilma-xilligi bo`yicha aniq va chuqur tushunish uchun eng muhim manbaidir. Bu erda men loyihaning asosiy ilmiy ahamiyatini ko`raman.

Mavzuga oid yangiliklar
Ernesto Ramires: O`zbekistoning o`z madaniy merosini o`rganish, saqlash va ommalashtirish borasidagi ishlari ko`plab mamlakatlar uchun namuna
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Fransiya Respublikasiga rasmiy tashrifi arafsida Parijda “Madaniy meros O`zbekiston va Fransiya o`rtasida ko`prik sifatida” mavzuida o ...
05.10.2018 / 18:28
Toshkentda oktyabr oyida VIII "TEFI-hamdoʻstlik» telefestivali boʻlib oʻtadi
Toshkentda 4 – 7-oktyabr kunlari MDH davlatlararo jamgʻarmasi, Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi va Oʻzbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi koʻmagida Rossiya teleakademiyasi tomonidan VIII "TEFI-hamdoʻstlik ...
02.10.2018 / 09:44
Firdavs Abduxoliqov: "O`z boyliklarimizdan yetarlicha foydalana olmayapmiz!"
Kecha «Rossiya-Kultura» telekanalida I.V. Saviskiy nomidagi Davlat san`at muzeyi to`plamlarida saqlanayotgan avangard rasmlarning noyob kolleksiyasiga bag`ishlangan «Nukus. Noma`lum kolleksiya» ...
25.09.2018 / 18:06
Madaniy meros – O`zbekiston va Fransiya o`rtasidagi muloqot ko`prigi
Prezident Shavkat Mirziyoyevning Fransiyaga davlat tashrifi arafasida Parij shahrida “Madaniy meros – O`zbekiston va Fransiya o`rtasidagi muloqot ko`prigi” media-iventi bo`lib o`tdi. O ...
04.10.2018 / 10:22
Prezident Shavkat Mirziyoyevning davlat tashrifi arafasida Dehli shahrida “Oʻzbekiston-Hindiston: madaniyatlar muloqoti” media-iventi boʻlib oʻtdi
Oʻzbekiston Elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi, mamlakatimizning Hindistondagi elchixonasi hamkorligi va “Eriell” kompaniyasi homiylik koʻmagida tashkil etilgan media ...
27.09.2018 / 09:17
Dehlida O`zbekiston madaniy merosiga bag`ishlangan kitoblar taqdimoti bo`lib o`tdi
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning Hindistonga davlat tashrifi arafasida Dehlidagi Lal Bahodur Shastri xotira majmuasida 10 tomlik “O`zbekiston madaniy merosi dunyo san`at xazinalarida&rdquo ...
24.09.2018 / 16:23